‘आम्ही रस्त्यावर टाक्या पाहिल्या’: प्रादेशिक संघर्षात बुद्धिबळ खेळणे कसे वाटते | बुद्धिबळ बातम्या

नवी दिल्ली: सायप्रस, पूर्व भूमध्य समुद्रातील एक बेट देश, येत्या पंधरवड्यात काही उत्कृष्ट शास्त्रीय बुद्धिबळाचे घर असेल कारण ते 28 मार्चपासून सुरू होणाऱ्या 2026 उमेदवारांच्या स्पर्धेच्या खुल्या आणि महिला या दोन्ही प्रकारांचे आयोजन करत आहे. जागतिक चॅम्पियनशिप सामन्याचा एकमेव मार्ग म्हणून या स्पर्धेने जागतिक बुद्धिबळ समुदायाकडून अनेक महिन्यांच्या अपेक्षेचा भार उचलला आहे. तरीही, स्पर्धेच्या सभोवतालची हवा जड आहे, त्याची पुनरावृत्ती स्पर्धापूर्व अनिश्चिततेमुळे मध्य पूर्वेतील प्रादेशिक तणावाच्या मागे आहे.चिंतेने आधीच उच्च-प्रोफाइल सहभागीचा दावा केला आहे. भारताची दिग्गज ग्रँडमास्टर कोनेरू हंपीने उद्घाटन समारंभाच्या काही दिवसांपूर्वीच महिला स्पर्धेतून माघार घेतली. इतरत्र चिंतेचे सावट पसरले आहे; जागतिक क्रमवारीत 2. हिकारू नाकामुरा याने परिसरात स्थिर वीज पुरवठ्याच्या कमतरतेबद्दल चिंता व्यक्त केली, तर सुरक्षेच्या जोखमीमुळे या प्रदेशातील वर्ल्ड सीरीज ऑफ पोकर (WSOP) कार्यक्रम नुकताच रद्द केल्याने FIDE च्या नियोजनावर छाया पडली.प्रत्युत्तरादाखल, आंतरराष्ट्रीय बुद्धिबळ महासंघ (FIDE) ने सुरू होण्याच्या पाच दिवस आधी ‘सुरक्षा आणि लॉजिस्टिक FAQ’ जारी केला, जोखीम “अत्यंत कमी आणि अतिरंजित” म्हणून नाकारली. पण खेळाडूंसाठी बोर्ड खऱ्या अर्थाने जगापासून कधीच अलिप्त नसते. भिंतींच्या बाहेर जागतिक तणाव निर्माण होत आहे हे तुम्हाला माहीत असताना भव्य रणनीतींची गणना करणे कसे वाटते?सप्टेंबर 1978 मध्ये, भारताचा तिसरा ग्रँडमास्टर होण्यापासून अनेक दशके दूर असलेला तरुण प्रवीण ठिपसे, माजी राष्ट्रीय चॅम्पियन मोहम्मद रफिक खान यांच्यासमवेत तेहरानमध्ये आला. ते तिथे खेळायला होते, पण त्यांनी ज्या इराणमध्ये प्रवेश केला तो राजेशाहीचा शेवटचा श्वास सोडणारा देश होता.शाह मोहम्मद रझा पहलवीची पाश्चिमात्य समर्थक राजेशाही प्रचंड नागरी प्रतिकाराच्या भाराखाली कोसळत होती. 8 सप्टेंबर 1978 रोजी, “ब्लॅक फ्रायडे” म्हणून ओळखला जाणारा दिवस, तेहरानमधील आंदोलकांवर लष्कराने गोळीबार केला, शेकडो लोक मरण पावले आणि राजवटीला परत न येण्याचा बिंदू चिन्हांकित केला.ठिपसे यांनी TimesofIndia.com ला सांगितले की, “मी तरुण होतो तेव्हा आणि शाह यांच्या राजवटीत मी इराणमध्ये होतो आणि 8 सप्टेंबर 1978 नंतर विद्यार्थ्यांनी निदर्शने केली होती,” थिपसे यांनी TimesofIndia.com ला सांगितले. “म्हणून जेव्हा आम्ही प्रत्यक्षात शहरात प्रवेश केला तेव्हा आम्हाला रस्त्यावर टाक्या दिसल्या, इतर समस्या होत्या, पण महत्त्वाचे म्हणजे आम्हाला रस्त्यावर टाक्या दिसल्या, आणि ते एक-दोन दिवस त्रासदायक होते.”1970 च्या दशकात, बुद्धिबळ जग एक लहान, अधिक इन्सुलर बंधुत्व होते. खिशातील सेट आणि परिचयाची काही पत्रे घेऊन खेळाडू दूरच्या प्रदेशात गेले. सैन्याच्या हालचालींवर मिनिट-दर-मिनिट अद्यतने प्रदान करण्यासाठी कोणतेही स्मार्टफोन नव्हते, सोशल मीडिया फीड नव्हते.“आम्हाला हे थोडेसे विचित्र वाटले, परंतु बातम्यांमध्ये प्रवेश देखील नव्हता आणि आम्ही प्रथमच इराणला जात होतो,” थिपसे यांनी आठवण करून दिली. “आम्हाला फारसं काही माहीत नव्हतं. मी पण खूप लहान होतो. तेथे रशियन आणि अमेरिकन खेळत होते, इतर फिलिपिनो, इतर खेळाडू होते. त्यामुळे मला वाटते की आपण आपल्याच जगात राहतो.”तेहरानच्या ऑलिम्पिक गावात या स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते. “ते शहरापासून खूप दूर होते आणि जिथे प्रवेश प्रतिबंधित होता आणि आम्ही क्वचितच बाहेर पडलो,” त्याने स्पष्ट केले. हे भौतिक पृथक्करण एकूण भाषिक आणि डिजिटल ब्लॅकआउटमुळे वाढले होते. “आम्हाला बाहेरील जगाची कोणतीही बातमी मिळाली नाही कारण त्या दिवसांत, 1978, इराणमध्ये कोणीही इंग्रजी बोलत नव्हते आणि सर्व वर्तमानपत्रे इराणी भाषेत होती. त्यामुळे आम्हाला कोणतीही माहिती मिळू शकली नाही. टेलिव्हिजन नाही,” त्याने या वेबसाइटला सांगितले.आज, खेळाडू हायपर-कनेक्टेड आहेत; ते नॉव्हेल्टी उघडण्याइतकेच भू-राजकीय बदलांचे बारकाईने निरीक्षण करतात. पण 1978 मध्ये ती तशी नव्हती.“मी वर्ल्ड ज्युनियरला गेलो होतो, तेव्हाही मला माझ्या पालकांशी फोनवर संपर्क साधण्याचा कोणताही मार्ग नव्हता. मी फक्त काही पत्रे लिहिली. मला परत कधीही उत्तरे मिळाली नाहीत कारण खूप वेळ लागला,” थिपसे नोट करते.स्पर्धेनंतरच्या आठवड्यांमध्ये, इराणच्या क्रांतीला वेग येईल, अखेरीस जानेवारी 1979 मध्ये शाहचा निर्वासन झाला आणि अयातुल्ला खोमेनी यांच्या नेतृत्वाखाली इस्लामिक रिपब्लिकचा उदय झाला. “आमच्यासमोर कोणताही थेट हिंसाचार दिसला नाही, आणि टाक्या फक्त जमाव जमा होण्यापासून रोखण्यासाठी, नियंत्रण ठेवण्यासाठी तिथे होत्या,” 66 वर्षीय म्हणाला. “मला वाटतं की मी ते पाहिलं, त्या वेळी त्याचा माझ्यावर खरोखर परिणाम झाला नाही. आज त्याचा माझ्यावर परिणाम होणार नाही किंवा इतर खेळाडूंवर त्याचा परिणाम होणार नाही हे मला माहीत नाही, पण माझा असाच अनुभव आहे, आम्ही फक्त एक स्पर्धा खेळलो.”क्रांती ऑलिम्पिक गावात घुसली नसली तरी घटकांनी ते केले. “आम्ही फारशी चांगली कामगिरी केली नाही कारण खूप थंडी होती,” थिपसेने कबूल केले. “मला वाटतं हेच मुख्य कारण आहे. रात्री आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे खूप थंडी होती.”इराणच्या खेळाडूंना मात्र येणाऱ्या वादळाचे वजन नक्कीच जाणवले असेल. त्यानंतर आलेल्या नवीन राजवटीत, 1980 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात पुनर्संचयित होण्यापूर्वी बुद्धिबळावर अनेक वर्षांसाठी बंदी घालण्यात आली, “अ-इस्लामिक” मानली गेली. पण 1978 च्या शरद ऋतूतील, स्थानिक आणि परदेशी यांच्यातील शांततेने जागतिक पेचप्रसंगाचे स्पष्ट चित्र रेखाटले कारण थिप्से यांनी निष्कर्ष काढला, “आम्हाला, मी आणि रफिक खान किंवा रशियन, अमेरिकन, फिलिपिनो यांना याचा परिणाम झाला नाही. आणि इराणींना, ते मिळाले तर आम्हाला माहित नाही, परंतु त्यांनी आमच्याशी त्या गोष्टींवर कधीही चर्चा केली नाही.”